تبلیغات

ونه شونێ مِرده (پر کردن جای متوفی) :یکی از رسوم کرمانج های خراسان

نویسنده : سیامک مه رو

چونه  شونێ  مِرده

                             Cǔna šǔně merda

                                      (سرسلامتی)

                                       پركردن جای خالی متوفا

 

یكی از آیین های دیرینه ی قوم گُْرمانج كه از زمان های بسیاردوردربین قوم گْرمانج خراسان برگزار می شود آیین " چونه شونێ مِرده " است.این آیین با( بانگه) شروع می شود.

بانگهْ bănge :خود آیینی است كه درآن افراد خانواده ی متوفا با صدای بلند همراه با گریه وزاری، بانگ داده ومرگ عزیز خود را به اطلاع دیگران می رسانند .اقوام وخویشان گردآمده و زنان به خوصوص ، برازدست داده ی عزیزخود[ لوlow  (یكی از دستگاهای چهارگانه ی موسیقی گْرمانجی خراسان) ]می كنند ومردان نیز دراین كُرخوانی ی عزا داری  با خانم ها هم صدا می شوند .اشعاری را فی البداهه دررثای متوفا سروده و با آهنگی مخصوص عزاداری وبا صدای خوش وسوزناك  می خوانند وگاهی برسروسینه می زنند . این رسم شبیه هوره خوانی كردهای كردستان است.

هوره[(howra ،hǔra )] درزبان گُْرمانجی خراسان به معنای :با شدت هرچه تمام تر گریه كردن است. گویند : هورّه هورّه دْه گِری ( hǔrra hǔrra đa geri) واگر با كاف(ك) تصغیر مركب شود درآن صورت هورِگْ هورِگْ گِریان (  hǔreğ hǔreğ geryăn )  به معنای: نرم نرم گریه كردن است.

پس از غسل ،كفن ،دفن وبازگشت از مزار[قَور qawr (قبر) وگْرمانجی آن گورنgowrn ]، مردم محل برای عرض تسلیت و نثار فاتحه  (سرسلامتی) به منزل بازماندگان متوفا رفته و با گفتن (سرێ وه  خوش وه sarě wa xowaš wa ) ابراز همدردی می نمایند .

با فرا رسیدن شب ،وپذیرایی از مهمانان احتمالی وخود صاحبان عزا ( فگْ وه خوین(fağ wa xoyn ) رسم است كه همسایگان و خویشان نزدیك وآنان كه وضع مالی بهتری دارند شام صاحبان عزا را در منزل های خودشان تدارك می بینند و هنگام شام ، خانم های هرخانه یك ظرف غذا به منزل صاحب عزا می برند و مخارج تعزیه داری سه روزه ی ممكنه را تأ مین می نمایند تا بار اقتصادی بردوش عزا دار را كمی كم تر كنند خلاف آن چه كه اكنون در جامعه ی گْرمانج های شمال خراسان رواج دارد .

فلسفه ی این كار كمك كردن به صاحبان عزا است نه این كه آمدند و خوردند و بردند. فلسفه ی سرسلامتی گْرمانج این است كه : سرت خوش (زنده ) باشد اگر فردی از خانواده ی شما بدرود حیات گفته و از جمع زحمتكشان آن خانواده كم شده ، ما احالی حاضر در خدمت شما عزادران جای خالی فرد فقید را پر كرده و اگر چنانچه درو یا جمع آوری محصول و یاكار كشاورزی ویاامور دامداری شما لنگ و معطّل مانده ،ماباكمال خشنودی حاضریم كه در خدمت شما باشیم ،نكند كه احساس كمبود نفر در این خانواده بوجود بیاید ،سرتان خوش باشد ماهمه عضو خوانواده ی شما هستیم.

خوب این آیین خدایی ، مردمی و انسانی رامقایسه كنید با فرهنگ حاضر در جامعه ی كنونی مردم . همچنان كه در بالا نیز ذكر شد : می آیند و می خورند و می برند و بد و بیراه به چگونگی و كیفیت غذا نیزنثار می كنند.

درست است كه باید به طور شفاهی ابراز همدری كرد اما اصل وپایه ی همدردی درفرهنگ گْرمانج همكاری و مساعدت عملی با بازماندگان متوفا است . دراین مورد نیز رسم بسیار خوبی دربین گْرمانج وجوددارد وآن هم چنین است: آنان كه به طوری با خانواده ی متوفا آشنایی و نسبت سببی یا نسبی دارند و حتی همشهریان نزدیك ،مبالغی وجه نقد جمع آوری نموده و دراختیار صاحب عزا می گذارند وبدین صورت آیین (چونه شونێ مِرده ) را برگزار می نمایند.

ولیمه دادن دربین گرمانجها فقط در اموری مانند عروسی كردن ویا ختنه سوران وسفرهای زیارتی و…است وبا( چونه شونێ مِرده )فرق اساسی دار چنانكه نذورات وخوراك ها و غداهای مصرفی در ایام محرم و روزه را، اوماج كوماج oǔmăj koǔmăj  گویند.

من یادم می آید كه درآشخانه در سوگواری های ازدست دادگان خود ،مردم سعی می كردند كه با هدیه كردن برنج،آرد ؛كشمش، قند،روغن،... دركنار غذای آماده ،با صاحبان عزا همدردی ومساعدت كنند.

امید است كه این آیین اسلامی ایرانی دوباره دربین مردم گْرمانج به خصوص وسایر اقوام ، بازتاب گذشته ی خود را به دست بیاورد.

                                                               انشاء الله تعالی

                                                               سیاوش مه رو